1. Petunjuk pemeriksaan yang bersifat khas: menentukan “fizikal asas” bagi sediaan

1. Nombor penyabunan, nombor iodin dan nombor asid

(1) Nombor penyabunan mencerminkan jisim molekul purata asid lemak dalam fosfolipid. Semakin besar jisim molekul asid lemak atau semakin banyak bahan bukan sabun yang terkandung, maka nombor penyabunan akan semakin rendah, menyebabkan ia lebih sukar untuk disuntik dan diserap; sebaliknya, apabila jisim molekul asid lemak kecil atau rantaian asid lemak pendek, nombor penyabunan akan meningkat, memudahkan interaksi dengan fasa air, serta mengurangkan tegangan antara permukaan minyak dan air dengan pantas, seterusnya membentuk sistem emulsi. Oleh itu, fosfolipid dengan nombor penyabunan yang tinggi biasanya mempunyai keupayaan pengemulsian yang lebih kuat.

(2) Nombor iodin digunakan untuk mengukur kandungan asid lemak tak tepu dalam fosfolipid. Semakin tinggi nombor iodin, semakin banyak ikatan tak tepu, menjadikan fosfolipid lebih mudah dioksidakan. Oksidasi bukan sahaja menurunkan kecairan membran liposom, malah boleh menyebabkan rembesan ubat, pengumpulan sediaan, malah pecahnya sediaan.

(3) Nombor asid pula mencerminkan kandungan asid lemak bebas dalam fosfolipid, dan merupakan petunjuk penting untuk menilai tahap hidrolisis. Apabila nombor asid meningkat, ini menunjukkan bahawa fosfolipid telah mengalami hidrolisis, sekali gus merosakkan keutuhan lapisan dwilapis lipid, menyebabkan pelepasan ubat berlaku lebih awal, serta menjejaskan kadar pengepakan dan kesan pelepasan beransur-ansur.

Jadual 1: Kaedah dan had ujian bagi nombor penyabunan, nombor iodin dan nombor asid bagi bahan tambahan farmaseutikal jenis fosfolipid

2. Nombor peroksida dan nombor metoksoanilin

Kedua-dua petunjuk ini bersama-sama menilai tahap oksidasi fosfolipid. Nombor peroksida mencerminkan produk oksidasi peringkat pertama (seperti peroksida), manakala nombor metoksoanilin pula menunjukkan produk oksidasi peringkat kedua (seperti aldehid dan keton). Sekali fosfolipid dioksidakan, bukan sahaja mempercepatkan hidrolisis dirinya sendiri, malah turut merosakkan struktur sediaan, sekali gus menimbulkan masalah keselamatan. Justeru, kawalan ketat terhadap kedua-dua petunjuk ini merupakan kunci untuk memastikan kestabilan jangka panjang sediaan liposom.

Jadual 2: Kaedah dan had ujian bagi nombor peroksida dan nombor metoksoanilin bagi bahan tambahan farmaseutikal jenis fosfolipid

2. Petunjuk penentuan kandungan komponen: mengawal “sifat fungsi” sediaan dengan tepat

1. Komposisi asid lemak

Komposisi asid lemak dalam fosfolipid dari sumber yang berbeza (contohnya soya vs. telur) adalah sangat berbeza. Asid lemak tak tepu (seperti asid oleik, asid linoleik) dapat meningkatkan kecairan membran lipid, manakala asid lemak tepu (seperti asid palmitik, asid stearik) pula menjadikan membran lebih teguh dan stabil. Dengan mengawal komposisi asid lemak, kita boleh “menyesuaikan” tingkah laku pelepasan dan taburan dalam badan bagi liposom.

2. Fosfolipid asil kolin (PC) dan fosfolipid asil etanolamin (PE)

PC dan PE merupakan dua komponen utama dalam fosfolipid. Apabila kandungan PC tinggi, membran lipid tersusun rapat, memberikan kadar pengepakan ubat yang tinggi serta pelepasan yang perlahan; sebaliknya, apabila kandungan PE tinggi, struktur membran lebih mudah berubah bentuk, menyebabkan pelepasan ubat menjadi lebih pantas. Dalam emulsi lemak, gabungan PC dan PE sering kali mampu membentuk titisan emulsi yang lebih stabil, sekali gus memanjangkan tempoh kesan ubat.

3. Fosfolipid hemolitik (LPC dan LPE)

LPC dan LPE merupakan produk sampingan yang dihasilkan akibat hidrolisis fosfolipid semasa penyimpanan atau pemprosesan. Mereka mempunyai aktiviti permukaan yang tinggi, mampu merosakkan struktur membran liposom atau emulsi, menyebabkan sediaan berkumpul, saiz zarah meningkat, sekali gus menjejaskan kestabilan. Piawaian farmaseutikal negara-negara tertentu telah menetapkan had atas kandungan mereka, demi memastikan kualiti sediaan sentiasa terkawal.

Gambar 1: Komposisi asid lemak dalam fosfolipid gliserol

3. Daripada “petunjuk” kepada “kesan terapeutik”: kualiti adalah nyawa sediaan

• Kualiti bahan tambahan jenis fosfolipid bukan sahaja mempengaruhi kestabilan fizikal sediaan, malah secara langsung berkaitan dengan tingkah laku pelepasan ubat, taburan dalam badan serta kesan terapeutik akhirnya.

• Dalam LNP (nanopartikel lipid), sifat-sifat seperti panjang rantaian, tahap ketepuan, serta cas elektrik fosfolipid mempengaruhi interaksi dengan sel serta kecekapan penghantaran;

• Dalam emulsi lemak untuk suntikan, tahap oksidasi dan hidrolisis fosfolipid berkaitan secara langsung dengan keselamatan dan tempoh guna sediaan.

Simpulan

Walaupun bahan tambahan farmaseutikal jenis fosfolipid hanya menyumbang sedikit dalam formula ubat, namun ia merupakan “wira di belakang tabir” yang menentukan kejayaan atau kegagalan sediaan. Daripada nombor penyabunan, nombor asid, hingga kandungan PC/PE dan had fosfolipid hemolitik, setiap petunjuk kualiti adalah satu langkah ketat untuk memastikan fungsi dan keselamatan sediaan. Seiring dengan peningkatan dan penyempurnaan piawaian dalam “Farmakope China”, kita berharap agar pada masa hadapan akan wujud lebih banyak bahan tambahan fosfolipid yang berkualiti tinggi dan berfungsi, sekali gus melayani pembangunan ubat inovatif, serta membawa pilihan rawatan yang lebih selamat dan berkesan kepada pesakit.

Bacaan lanjut

Guangzhou Baiyunshan Hanfang Modern Pharmaceutical Co., Ltd. merupakan sebuah syarikat teknologi tinggi peringkat kebangsaan di bawah Kumpulan Guangyao, yang pakar dalam penyelidikan, pembangunan dan pengeluaran bahan asas lipid farmaseutikal bertaraf tinggi. Pada masa ini, syarikat telah mempunyai produk matang yang diluluskan seperti egg yolk phospholipid dan cholesterol untuk suntikan, sambil aktif memperluas barisan produk lipid tambahan, termasuk DPPC, DSPC yang telah memasuki peringkat aplikasi, serta merancang pelbagai produk fosfolipid dalam peringkat penyelidikan seperti DOPC, DMPC, dan egg yolk phospholipid glycerol (EPG). Dengan mematuhi piawaian antarabangsa dan domestik secara ketat, serta bergantung pada proses pengeluaran dan sistem kawalan kualiti yang canggih, Baiyunshan Hanfang berusaha menyediakan sokongan menyeluruh—daripada bahan tambahan matang hingga calon bahan inovatif—bagi pembangunan emulsi lemak, LNP dan sediaan liposom di seluruh dunia, sekali gus mendorong kemajuan teknologi dan perkembangan industri biomedikal!

Jadual 3: Maklumat produk bahan tambahan farmaseutikal jenis fosfolipid dari Baiyunshan Hanfang (sebahagian)

Rujukan

Li Yaowei, Liu Wenqi, Yang Lin, dkk. “Interpretasi petunjuk kualiti utama bagi bahan tambahan farmaseutikal jenis fosfolipid dan analisis kesannya terhadap sediaan ubat” [J]. Standard Ubat China, 2025, 26(05):473–481.